محمدخلیل(رضا) محمودی، کارشناس ارشد باستان‌شناسی مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور در یادداشتی نوشت:  سیستم‌های آبی مجموعه میراث جهانی بیشاپور شامل کانال‌ها، آب نماها سازه‌های وابسته، نمونه‌های درخشانی از مهندسی دوران حکومت ساسانی هستند. پژوهش‌های نوین در حوزه هیدرولوژی تاریخی معماری، می‌تواند الگویی برای مدیریت منابع آب در عصر حاضر باشد و شهر تاریخی بیشاپور را به عنوان یک نمونه الهام بخش در پیوند تاریخ و توسعه پایدار معرفی کند.

معبد آناهیتا در بیشاپور یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های معماری ساسانی است که از نظر آیینی ومنظر مهندسی آبی اهمیت دارد. آناهیتا ایزد بانوی آب، باروری، پاکی و زیبایی بوده و یکی از محبوب‌ترین ایزدان آریایی شناخته می‌شود. بنای معبد آناهیتا، متعلق به قرن سوم میلادی و در زمان شاپور اول ساسانی در شهر بیشاپور بنا نهاده شده است این بنای عظیم وابسته به آب، متعلق به الهه آب‌ها به گونه‌ای طراحی شده که آب رودخانه شاپور بتواند وارد آن شود.

بنا در فضایی ۶ متر پایین‌تر از سطح اصلی ایجاد شده تا جریان آب به صورت طبیعی توسط تونل حفر شده و بدون نیاز به پمپاژ وارد فضا شود. این طراحی‌ها باعث شد که آب به صورت کنترل شده وارد محوطه مقدس شده، امکان اجرای آیین‌های مرتبط با آب فراهم و آب بعد از گردش در محیط طراحی شده معبد از طریق خروجی‌های تعبیه شده مجدداً به رودخانه بازگردد. این از ویژگی‌ها و نشان دهنده آگاهی مهندسی نسبت به کنترل جریان و استفاده هدفمند از آب در عملکرد آیینی و عملیاتی بناست.

آب نه تن‌ها منبع زندگی، بلکه عنصر مقدس و محور نیایش بوده است. آب نماد پاکی و در آیین‌های مذهبی برای شست و شو و تطهیر استفاده می‌شده است. این کار نشان دهنده ارتباط مستقیم میان پاکی جسم و روح با عنصر آب بود. همچنین به عنوان نماد باروری نیز نشان دهنده زایش و آبادانی بوده است.

اضلاع ۱۴ متری این بنای شاخص مکعبی شکل، معماری بدون سقف برای گردش آب معبد، در جریان بودن  نور و هوا، گردش آب، محبوس نشدن رطوبت و پیوند فضای آیینی با عنصر آسمان و آب، استفاده از سنگ‌های تراشیده در دو لایه، دسترسی به فضای مرکزی از طریق ۲۴ پله، وجود بست‌های فلزی برای اتصال سنگ‌ها، پیروی از سنت‌های معماری هخامنشیان، بهره‌گیری از فنون مقاوم‌سازی، راهروهای مسقف متصل به کانال آب در اطراف حوض آبگیر میانی از ویژگی‌های این معبد است که آن را به یک فضای نیمه روباز با کارکرد آیینی- آبی تبدیل و ترکیب معماری و هیدرولوژیک کم نظیری را در میان سازه‌های ساسانی ایجاد کرده است.

کانال‌ها، آبراهه‌های سنگی هدایت آب، آب را از رودخانه به معبد انتقال، سطح آب را تنظیم، آب اضافی را به بیرون منتقل می‌کردند همه این سیستم‌ها نشان دهنده مهندسی دقیق ساسانیان در کنترل جریان آب است که ترکیب مهندسی و نمادگرایی این سیستم آبیاری را فقط یک ساز و کار فنی معرفی نمی‌کند بلکه معماری مهندسی باورهای دینی را در هم می‌آمیزد و آب را به عنوان عنصر مقدس وارد قلب سازه کردخ و معبد را به یک حوض خانه آیینی عظیم تبدیل می‌کند.

ساخت این چنین بنای با عظمت در کنار ایوان موزاییک و تالار تشریفات، با فناوری‌های مهندسی پیشرفته، مشخص‌کننده حمایت بی‌دریغ حکومت از آیین‌ها و همچنین توان فنی و اقتصادی دولت ساسانی است. 

انتهای پیام/